EES i ETIAS – nowe systemy kontroli granicznych w UE

Czym są EES i ETIAS? Najważniejsze informacje

EES (Entry/Exit System) to cyfrowy system rejestracji wjazdu i wyjazdu, który zastąpił stemplowanie paszportów obywateli państw trzecich przyjeżdżających na krótki pobyt. ETIAS (European Travel Information and Authorisation System) to z kolei zezwolenie na podróż, o które przed wyjazdem będą musieli wnioskować online obywatele krajów zwolnionych z obowiązku wizowego. EES działa na granicy, ETIAS – jeszcze przed wejściem na pokład samolotu.

EES i ETIAS w pigułce (stan na wrzesień 2026 r.)

• EES działa od 12 października 2025 r., a w pełnym zakresie – na wszystkich granicach zewnętrznych – od 10 kwietnia 2026 r.

• System EES rejestruje dane z paszportu, zdjęcie twarzy i odciski palców obywateli państw trzecich oraz liczy dni pobytu w strefie Schengen.

• ETIAS oficjalnie ma ruszyć w ostatnim kwartale 2026 r., ale wiele wskazuje na przesunięcie na 2027 r.; UE poda datę z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

• Opłata za ETIAS wyniesie 20 euro (osoby w wieku 18–70 lat); zezwolenie jest ważne do 3 lat lub do końca ważności paszportu.

• Obywatele Polski i innych państw UE oraz Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii są zwolnieni z EES i ETIAS.

Czym jest system EES i jak działa?

System EES zastąpił ręczne stemplowanie paszportów cyfrowym zapisem każdego wjazdu, wyjazdu i odmowy wjazdu obywateli państw spoza Unii Europejskiej, którzy przyjeżdżają tutaj na krótki pobyt. Działa on w 29 krajach europejskich – 25 państwach UE ze strefy Schengen oraz w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii. Irlandia i Cypr nie stosują EES.

Najważniejszym zadaniem systemu jest automatyczne liczenie dni pobytu według zasady 90/180 – obywatel państwa trzeciego może przebywać w strefie Schengen maksymalnie 90 dni w dowolnym okresie 180 dni. EES wykrywa osoby przekraczające ten limit, ułatwia identyfikację fałszywych dokumentów i przechowuje informacje o odmowach wjazdu. Według Komisji Europejskiej do lipca 2026 r. system zarejestrował ponad 145 mln przekroczeń granicy.

Kogo obejmuje rejestracja w EES?

Rejestracja w EES obejmuje obywateli państw spoza UE i EFTA przyjeżdżających na krótki pobyt – zarówno tych, którzy potrzebują wizy, jak i tych, którzy podróżują bez wizy (np. obywateli Wielkiej Brytanii, USA, Kanady czy Ukrainy). System nie rejestruje obywateli UE oraz Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii, a także osób z dokumentem pobytowym wydanym przez państwo strefy Schengen.

Przy pierwszym przekroczeniu granicy system zapisuje:

• dane z paszportu (imię, nazwisko, data urodzenia, numer dokumentu),

• zdjęcie twarzy wykonane na miejscu,

• cztery odciski palców (dzieci poniżej 12 lat są zwolnione z ich oddawania),

• datę i miejsce wjazdu oraz wyjazdu.

Rekord w EES jest ważny 3 lata. Przy kolejnych wjazdach w tym okresie wystarczy już szybka weryfikacja biometryczna zamiast pełnej rejestracji.

Jak wygląda odprawa EES na lotnisku?

Pierwsza odprawa w EES trwa dłużej niż tradycyjna kontrola lotniskowa, bo wymaga pobrania danych biometrycznych. Na wielu lotniskach odbywa się to w dwóch etapach: najpierw przy stanowisku samoobsługowym, potem u funkcjonariusza straży granicznej.

Tam, gdzie stanowisk samoobsługowych nie ma, cała rejestracja odbywa się przy stanowisku.

• Podróżny skanuje paszport biometryczny w kiosku lub przy stanowisku kontroli.

• System wykonuje zdjęcie twarzy i pobiera odciski palców.

• Dane są porównywane z informacjami z chipu paszportu i bazami bezpieczeństwa.

• Funkcjonariusz sprawdza cel i warunki pobytu, a następnie podejmuje decyzję o wjeździe.

Niektóre państwa umożliwiają wcześniejsze wprowadzenie części danych w oficjalnej aplikacji. Warto sprawdzić taką możliwość przed podróżą, żeby przyspieszyć kontrolę na lotnisku.

Kolejki i problemy z wdrożeniem EES w 2026 roku

Wdrożenie EES wydłużyło kontrole graniczne, a w szczycie sezonu 2026 r. na części dużych lotnisk strefy Schengen raportowano kolejki trwające od 2 do 5 godzin. Portugalia już w grudniu 2025 r. zawiesiła punkty samoobsługowe w Lizbonie po wielogodzinnych kolejkach, a w wakacje korzystała z przewidzianej w przepisach możliwości częściowego zawieszenia EES w Lizbonie, Porto i Faro.

Państwa mogą czasowo łagodzić kontrole przy nadmiernych kolejkach, ale ta elastyczność w większości wygasła na początku września 2026 r. Linie lotnicze i porty lotnicze apelowały o jej przedłużenie, więc przed lotem warto śledzić komunikaty przewoźnika i lotniska.

Czym jest ETIAS i jak będzie działać?

ETIAS to elektroniczne zezwolenie na podróż, które obywatele 59 państw i terytoriów zwolnionych z obowiązku wizowego będą musieli uzyskać przed wyjazdem do 30 krajów europejskich. Działa podobnie jak amerykańska ESTA, kanadyjska eTA czy brytyjska ETA – nie jest wizą, lecz autoryzacją powiązaną elektronicznie z paszportem.

Wniosek składa się online na oficjalnej stronie travel-europe.europa.eu/etias lub w oficjalnej aplikacji. System automatycznie porównuje dane z europejskimi bazami, m.in. SIS i VIS, oraz sprawdza ryzyko dla bezpieczeństwa, nielegalnej migracji i zagrożeń epidemicznych. ETIAS nie pobiera danych biometrycznych – robi to dopiero EES na granicy.

Kiedy ruszy ETIAS?

Oficjalnie ETIAS ma zacząć działać w ostatnim kwartale 2026 r., jednak w lipcu 2026 r. pojawiły się doniesienia, że start w tym roku nie jest realny, a najbardziej prawdopodobny jest 2027 r. Unia Europejska zapowiada, że dokładną datę ogłosi kilka miesięcy przed uruchomieniem systemu, więc na razie podróżni nie muszą niczego robić.

Wprowadzanie ETIAS będzie stopniowe:

• Okres przejściowy (co najmniej 6 miesięcy) – podróżni powinni składać wnioski, ale brak ETIAS nie będzie jeszcze powodem odmowy wjazdu, jeśli spełnione są pozostałe warunki.

• Okres karencji (kolejne 6 miesięcy) – ETIAS jest już wymagany, ale osoby wjeżdżające po raz pierwszy od startu systemu mogą zostać wpuszczone bez niego.

• Pełne obowiązywanie – bez ważnego ETIAS linia lotnicza nie wpuści pasażera na pokład.

Ile kosztuje ETIAS i jak długo jest ważny?

Opłata za ETIAS wynosi 20 euro – Komisja Europejska podniosła ją w lipcu 2025 r. z pierwotnie zapowiadanych 7 euro. Osoby poniżej 18 i powyżej 70 lat nie płacą, ale nadal muszą złożyć wniosek.

Zezwolenie jest ważne do 3 lat albo do końca ważności paszportu, jeśli ten wygasa wcześniej. Po wymianie paszportu trzeba złożyć nowy wniosek. Większość wniosków ma być rozpatrywana w ciągu kilku minut, ale przy dodatkowej weryfikacji może to potrwać nawet do 30 dni, dlatego warto aplikować z wyprzedzeniem.

Czy EES i ETIAS dotyczą Polaków?

Polscy obywatele nie rejestrują się w EES i nie potrzebują ETIAS, ale oba systemy mogą pośrednio wpłynąć na ich podróże. Najczęściej odczujesz je na trzy sposoby:

• Dłuższe kolejki na lotniskach i granicach. Obywatele UE korzystają z osobnych stanowisk, ale na mniejszych lotniskach i przejściach lądowych zatory przy kontroli cudzoziemców mogą spowolnić całą odprawę.

• Podróże z bliskimi spoza UE. Jeśli podróżujesz z partnerem, członkiem rodziny lub znajomym z paszportem kraju trzeciego, ta osoba przejdzie rejestrację w EES, a po uruchomieniu ETIAS – jeśli pochodzi z kraju zwolnionego z wiz – będzie potrzebować zezwolenia. Osoby z krajów objętych obowiązkiem wizowym nadal potrzebują wizy, a posiadacze karty pobytu w Polsce lub innym kraju Schengen są zwolnieni z ETIAS. Dla członków rodzin obywateli UE obowiązują szczególne zasady – sprawdź je na travel-europe.europa.eu.

• Nie myl ETIAS z zezwoleniami innych krajów. Polaków nie dotyczy ETIAS, ale przy podróży do Wielkiej Brytanii potrzebują brytyjskiej ETA, a do USA – ESTA. To zupełnie inne systemy z osobnymi opłatami.

EES vs ETIAS - szybkie porównanie

EES i ETIAS uzupełniają się: ETIAS decyduje, czy podróżny może w ogóle wyruszyć w podróż, a EES rejestruje, kiedy wjechał i jak długo przebywa w strefie Schengen.

Jak przygotować się do podróży w nowych realiach?

Najważniejsze to zaplanować więcej czasu na kontrolę graniczną i korzystać wyłącznie z oficjalnych źródeł. Poniższe wskazówki przydadzą się szczególnie osobom podróżującym z bliskimi spoza UE:

• Przyjedź na lotnisko wcześniej – przy lotach poza strefę Schengen lub z osobami spoza UE zaplanuj co najmniej 3 godziny zapasu, a w szczycie sezonu więcej.

• Sprawdź paszport współpasażerów spoza UE – musi być ważny co najmniej 3 miesiące po planowanym wyjeździe ze strefy Schengen i wydany w ciągu ostatnich 10 lat.

• Pilnuj limitu 90/180 – EES liczy dni automatycznie, więc przekroczenie limitu zostanie wykryte przy wyjeździe.

• Korzystaj tylko z oficjalnej strony – wnioski o ETIAS składa się na travel-europe.europa.eu/etias lub w oficjalnej aplikacji. Strony podszywające się pod ETIAS pobierają zawyżone opłaty i mogą wyłudzić dane.

• Nie drukuj ETIAS – zezwolenie jest powiązane elektronicznie z paszportem, a linie lotnicze weryfikują je automatycznie.

FAQ – najczęstsze pytania o EES i ETIAS

Czy obywatel Polski musi rejestrować się w EES lub wnioskować o ETIAS?

Nie, EES i ETIAS dotyczą wyłącznie obywateli państw spoza UE i EFTA. Polacy przekraczają granice strefy Schengen na dotychczasowych zasadach.

Od kiedy działa EES?

EES działa od 12 października 2025 r., a od 10 kwietnia 2026 r. w pełnym zakresie na wszystkich zewnętrznych przejściach granicznych strefy Schengen. Zastąpił stemplowanie paszportów obywateli państw trzecich.

Kiedy zacznie obowiązywać ETIAS?

Oficjalnie ETIAS ma ruszyć w ostatnim kwartale 2026 r., ale możliwe jest przesunięcie na 2027 r. Po starcie przez co najmniej 6 miesięcy brak ETIAS nie będzie jeszcze powodem odmowy wjazdu.

Ile kosztuje ETIAS?

ETIAS kosztuje 20 euro dla osób w wieku 18–70 lat. Osoby młodsze i starsze nie płacą, ale muszą złożyć wniosek.

Jak długo jest ważny ETIAS?

Zezwolenie jest ważne do 3 lat lub do końca ważności paszportu, jeśli nastąpi wcześniej. Po wymianie paszportu trzeba złożyć nowy wniosek.

Czy mój partner z Ukrainy lub Wielkiej Brytanii będzie potrzebować ETIAS?

Tak, po uruchomieniu systemu ETIAS obywatele krajów zwolnionych z wiz, takich jak Ukraina czy Wielka Brytania, będą potrzebować ETIAS na krótki pobyt. Wyjątkiem są osoby z ważną kartą pobytu w państwie strefy Schengen.

Jakie dane zbiera EES?

EES zapisuje dane z paszportu, zdjęcie twarzy, cztery odciski palców oraz datę i miejsce wjazdu i wyjazdu. Dzieci poniżej 12 lat nie oddają odcisków palców.

Czy EES dotyczy lotów do Irlandii i na Cypr?

Nie, Irlandia i Cypr nie stosują systemu EES. Obowiązują tam dotychczasowe zasady kontroli granicznej.